Instrukcja obsługi

Instalacja

Wymagania systemowe: Windows 10 lub 11 (64-bit). Drugi monitor lub projektor jest opcjonalny — program działa i bez niego. Żadnych dodatkowych zależności: instalator jest samodzielny.

1. Pobierz plik CantioSetup-x.y.z.exe z Github Releases.
2. Uruchom instalator i zatwierdź monit UAC (Kontrola konta użytkownika).
3. Przejdź przez kreatora. Na ekranie wyboru bazy danych zdecyduj: przykładowa (z gotowymi pieśniami — zalecane) lub pusta.
4. Po instalacji kliknij "Uruchom Cantio" — program uruchomi się od razu.

Pierwsze uruchomienie

Okno Cantio ma 4 zakładki u góry:

• WYŚWIETLANIE — główny widok sterowania podczas nabożeństwa: wybór pieśni, slajdy, zestaw
• USTAWIENIA — ekran projekcji, język, import pieśni, tagi formatowania, skróty
• WYGLĄD — czcionka, kolory, tło, gradient, obraz tła
• PILOT MOBILNY — serwer WebSocket umożliwiający sterowanie Cantio ze smartfona przez przeglądarkę

Przed pierwszym użyciem z projektorem:

1. Przejdź do zakładki USTAWIENIA.
2. W kolumnie "Ekran projekcji" zaznacz swój projektor lub drugi monitor.
3. Kliknij ZAPISZ USTAWIENIA.
4. Wróć do zakładki WYŚWIETLANIE — wybierz kategorię, kliknij pieśń, kliknij zwrotkę w lewej kolumnie. Tekst pojawi się na projektorze.

Kolumna ZWROTKI — slajdy pieśni

Lewa kolumna wyświetla slajdy aktualnie załadowanej pieśni. Każdy slajd to zwrotka lub jej fragment — długie zwrotki są automatycznie dzielone na kilka slajdów tak, żeby tekst mieścił się na ekranie projekcji.

Etykiety slajdów:

• 1 / 2 / 3… — zwrotka (numer porządkowy)
• R / R2 — refren
• B / B2 — bridge

Złoty lewy pasek przy slajdzie wskazuje, co aktualnie wyświetla projektor.

Na dole kolumny znajdują się:

• Przyciski ◄ i ► — poprzedni i następny slajd
• Przycisk WYGAŚ / POKAŻ — patrz sekcja Wygaszanie ekranu

Kolumna środkowa — wybór pieśni

Środkowa kolumna ma dwie części:

Górna część — wybór pieśni:

• Lista rozwijana kategorii — wybierz kategorię (Adwent, Wielkanoc, Pieśni maryjne…)
• Pole wyszukiwania — wpisz fragment tytułu, lista filtruje się w czasie rzeczywistym; naciśnij ↓ z pola wyszukiwania, żeby przejść fokusem na listę
• Lista pieśni — kliknij pieśń, żeby załadować jej slajdy do kolumny ZWROTKI

Dolna część — podgląd i szybki dostęp:

• Miniatura podglądu projektora na żywo — widzisz dokładnie to, co wyświetla się wiernym
• Przyciski przypiętych zestawów (do 4) — szybkie załadowanie najczęściej używanych zestawów

Kolumna LISTA — zestaw nabożeństwa

Prawa kolumna to zestaw nabożeństwa — lista pieśni w kolejności wykonania.

Dodawanie pieśni: zaznacz pieśń w środkowej kolumnie → kliknij DODAJ DO KOLEJNOŚCI.

Praca z zestawem:

• Ikona 👁 przy pieśni → załaduj tę pieśń do wyświetlania i od razu projicuj
• Ikona 🖼 w pasku zestawu → dodaj obrazek (JPG, PNG…) — wyświetla się pełnoekranowo na projektorze (czarne tło, obraz wyśrodkowany)
• Zmiana kolejności: drag & drop lub przyciski ⏫ 🔼 🔽 ⏬
• Przycisk ✕ → usuń pieśń z zestawu
• Strzałki ↑ ↓ na klawiaturze → przełącz między pieśniami w zestawie

Zapisywanie zestawu:

• Wpisz nazwę zestawu w polu "Nazwa zestawu" (opcjonalnie: wpisz grupę w polu obok)
• Kliknij ZAPISZ ZESTAW lub naciśnij Ctrl+S
• Jeśli zestaw o tej nazwie już istnieje: pojawi się pytanie Nadpisz / Nowy / Anuluj
• Pusty tytuł → program automatycznie nada nazwę z datą i godziną

Wyszukiwarka zestawów

Kliknij przycisk ⊞ Otwórz w dolnej części kolumny LISTA, żeby otworzyć popup wyszukiwarki zapisanych zestawów.

• Wpisz fragment nazwy → lista filtruje się w czasie rzeczywistym
• Otwórz → zastąp bieżący zestaw wybranym
• Dołącz → dodaj pieśni z wybranego zestawu na koniec bieżącego (przydatne przy nabożeństwach z kilku części)
• Kliknij poza popup → zamknij bez zmian

Możesz też filtrować zestawy po grupach (np. "Niedziela", "Ślub") — przyciski grup widoczne nad listą w popupie.

Edycja inline

Kliknij ikonę ✎ przy pieśni w zestawie, żeby otworzyć panel szybkiej edycji bezpośrednio w zakładce WYŚWIETLANIE — bez zmiany widoku.

W panelu możesz:

• Edytować tekst każdej zwrotki
• Zmieniać kolejność zwrotek
• Uwagi — pole tekstowe widoczne nad listą zwrotek; wpisz np. "zwrotki 1,3,5" lub "śpiewa chór". Uwagi wyświetlają się pod tytułem pieśni w kolumnie LISTA, dzięki czemu masz notatki na nabożeństwo bez wchodzenia w edycję
• Czcionka — pole liczbowe obok uwag; wpisz minimalny rozmiar czcionki dla tej konkretnej pieśni (np. 40). Autofit nie zejdzie poniżej tej wartości — przydatne gdy krótki tekst miałby zostać wyświetlony zbyt dużą czcionką

Po zakończeniu Ctrl+S zapisuje zmiany — slajdy przebudowują się automatycznie, a jeśli edytowana pieśń jest aktualnie wyświetlana na projektorze, widok odświeża się natychmiast bez konieczności ręcznego przeładowania. Przycisk ← Wróć anuluje edycję.

Obrazki w zestawie

Do zestawu nabożeństwa możesz dodawać obrazki (JPG, PNG, BMP…) — wyświetlają się pełnoekranowo na projektorze z czarnym tłem i wyśrodkowanym obrazem.

Kliknij przycisk 🖼 w pasku zestawu → wskaż plik graficzny. Obrazek pojawi się jako osobny element zestawu — możesz go przesuwać drag&drop jak każdą pieśń i usunąć przyciskiem ✕.

Przydatne np. do wyświetlania zapowiedzi, patronów dnia, ogłoszeń parafialnych lub grafiki liturgicznej między pieśniami.

Wygaszanie ekranu

Kliknij przycisk WYGAŚ (lub naciśnij klawisz Esc domyślnie) — projektor pokazuje czarny ekran.

• Podgląd operatora w oknie programu pozostaje widoczny — wiesz, co wyświetlisz po przywróceniu
• Ponowne naciśnięcie Esc lub kliknięcie POKAŻ przywraca ostatnio wyświetlany slajd

Tworzenie i edycja pieśni

Edytor pieśni jest dostępny z zakładki WYŚWIETLANIE: zaznacz pieśń z listy i kliknij EDYTUJ — panel edytora nakrywa środkową kolumnę.

Zarządzanie kategoriami (górna część panelu edytora):

• Wpisz nazwę w polu "Nazwa kategorii…" → kliknij + KATEGORIA — dodaje nową kategorię
• Kliknij nazwę istniejącej kategorii → pojawią się pola edycji: nazwa, numer porządkowy, przyciski ✓ (zapisz), ✕ (anuluj), 🗑 (usuń)
• Usunięcie kategorii nie usuwa pieśni — pozostają bez kategorii

Edycja pieśni:

• Kliknij NOWA PIEŚŃ lub zaznacz istniejącą
• Pola: Tytuł (wymagany), Numer (np. numer ze śpiewnika), Kategoria
• Czerwona gwiazdka ★ przy tytule = niezapisane zmiany
• Ctrl+S zapisuje pieśń i przebudowuje slajdy
• Przycisk ← WRÓĆ = porzuć zmiany i wróć do widoku
• Przycisk USUŃ = usuń pieśń po potwierdzeniu

Typy zwrotek

W edytorze możesz dodawać i zarządzać zwrotkami:

• + Zwrotka / + Refren / + Bridge — dodaje nową zwrotkę odpowiedniego typu
• Kliknij etykietę zwrotki (np. "1", "R", "B") → zmienia typ cyklicznie: Zwrotka → Refren → Bridge → Zwrotka
• ✕ przy zwrotce → usuwa (z potwierdzeniem, jeśli niepusta)
• Drag & drop lub przyciski ↑ ↓ → zmiana kolejności

Obrazek jako zwrotka:

• Kliknij 🖼 Obrazek — dodaje nowy element zwrotki z polem wyboru pliku
• Kliknij przycisk 📁 → wybierz plik JPG, PNG, BMP... z dysku
• Plik zostaje automatycznie skopiowany do %LocalAppData%\Cantio\images\
• Na liście slajdów i w podglądzie: ikona 🖼 z nazwą pliku
• Na projektorze: wyświetla się pełnoekranowo (czarne tło, obraz wyśrodkowany)
• Przydatne do grafiki liturgicznej wplecionej trwale w strukturę pieśni

Wklejanie całego tekstu pieśni

Zamiast dodawać zwrotki jedna po jednej, możesz wkleić cały tekst naraz:

1. Kliknij ✎ Edytuj całość w edytorze pieśni.
2. W popupie wklej cały tekst pieśni — zwrotki oddzielone pustą linią.
3. Jeśli linia zaczyna się od Refren: → program rozpoznaje ją jako refren.
4. Kliknij Zatwierdź — program automatycznie buduje zwrotki i kolejność wykonania.

Automatyczny refren

Gdy pieśń ma oznaczony refren, Cantio wstawia go automatycznie po każdej zwrotce podczas wyświetlania — bez żadnych zmian w bazie danych.

Kolejność wykonania budowana przy ładowaniu pieśni: R → Z1 → R → Z2 → R → Z3…

Dla pieśni z własnym układem lub psalmów: użyj checkboxu "Psalm" w popupie Edytuj całość — program zachowuje wtedy kolejność zwrotek dokładnie tak jak wklejono.

Formatowanie tekstu

W tekście zwrotek możesz używać tagów formatowania:

• {b}tekst{/b} — pogrubienie
• {i}tekst{/i} — kursywa
• {u}tekst{/u} — podkreślenie
• Własne tagi kolorów: np. {z}Alleluja{/z} wyświetli "Alleluja" w złotym kolorze

Skrót klawiszowy w edytorze: zaznacz fragment tekstu → naciśnij Ctrl+klawisz przypisany do tagu → program owinie zaznaczenie tagami automatycznie.

Własne tagi kolorów definiujesz w zakładce USTAWIENIA → Tagi formatowania.

Zarządzanie zestawem

Zestawy to zapisane kolejności pieśni na nabożeństwo. Zarządzasz nimi z kolumny LISTA w zakładce WYŚWIETLANIE:

• Zapis: wpisz nazwę → ZAPISZ ZESTAW (lub Ctrl+S). Jeśli zestaw istnieje: pytanie Nadpisz / Nowy / Anuluj.
• Otwarcie: kliknij ⊞ Otwórz → wyszukaj po nazwie → "Otwórz" zastąpi bieżący, "Dołącz" doda pieśni na koniec.
• Pusty tytuł: automatyczna nazwa z datą i godziną.

Grupy i przypinanie

Grupy pozwalają organizować zestawy (np. "Niedziela", "Ślub", "Adwent"). Kliknij przycisk aby zarządzać grupami. Aby przypisać zestaw do grupy, wybierz nazwę grupy w polu nad nazwą zestawu przed zapisem.

Przypinanie zestawu daje szybki dostęp:

• Kliknij PRZYPNIJ w kolumnie LISTA — zestaw zostaje oznaczony
• Przypięte zestawy (do 4) widoczne są jako szybkie przyciski w dolnej części środkowej kolumny
• Kliknij przycisk z nazwą zestawu → załaduj natychmiast
• ODEPNIJ — usuwa przypięcie

Ogólne

• "Ładuj ostatnio otwarty zestaw przy starcie" — program zapamiętuje ostatni załadowany zestaw i przywraca go automatycznie przy każdym uruchomieniu
• "Uruchamiaj przy starcie systemu" — Cantio uruchamia się automatycznie po zalogowaniu do Windows. Przydatne na dedykowanych stanowiskach muzycznych
• "Automatyczne dopasowanie rozmiaru czcionki" — rozmiar czcionki powiększa się, żeby tekst zajął jak najwięcej miejsca na ekranie projekcji. Rozmiar ustawiony w zakładce WYGLĄD staje się minimum

Baza danych i backup

Sekcja BAZA DANYCH w Ustawieniach zawiera narzędzia do zarządzania danymi aplikacji:

Backup i przywracanie:

• Backup bazy — zapisuje bieżącą bazę jako plik .db w wybranym miejscu na dysku
• Przywróć bazę — zastępuje bieżącą bazę wybranym plikiem .db; aplikacja restartuje się automatycznie po przywróceniu
• Wyczyść bazę — usuwa wszystkie pieśni, zwrotki i zestawy (ustawienia i wygląd zostają zachowane); aplikacja restartuje się po potwierdzeniu

Export / Import ZIP:

• Eksportuj ZIP — tworzy archiwum zawierające bazę danych i folder images\ z obrazkami. Kompletna przenośna kopia danych
• Importuj ZIP — zastępuje bazę i obrazki danymi z archiwum ZIP; aplikacja restartuje się automatycznie

Ekran projekcji

Lista wszystkich podłączonych monitorów (np. "Ekran 2 · 1920×1080"). Zaznacz monitor, na którym ma wyświetlać się tekst pieśni, i kliknij ZAPISZ USTAWIENIA.

Język interfejsu

Wybierz język przycisków radiowych: Polski / English / Español. Zmiana jest natychmiastowa — cały interfejs przełącza się bez restartu programu.

Tagi formatowania

Definiujesz tu własne tagi kolorów i stylów dla tekstu zwrotek:

• Kliknij + → podaj nazwę tagu (np. z), wybierz kolor lub zaznacz Pogrubienie / Kursywa / Podkreślenie, opcjonalnie przypisz klawisz skrótu
• Tagu używasz w tekście: {z}słowo{/z}
• Wbudowane tagi (zawsze dostępne): {b} pogrubienie, {i} kursywa, {u} podkreślenie

Kolumna "Tylko podgląd" (P):

Zaznaczenie checkboxu P przy tagu sprawia, że treść otoczona tym tagiem jest wyświetlana tylko w podglądzie operatora — na projektorze zostaje wystrippowana. Dzięki temu możesz wpleść w tekst wskazówki dla kantora (np. numer nuty, akord, uwaga o repetycji), które wierni na ekranie nie zobaczą.

• Przykład: tag k z kolorem szarym + Tylko podgląd → {k}powtórz refren{/k} widoczne u operatora, niewidoczne na projektorze

Tryb psalm

Tryb psalm przeznaczony jest do psalmów responsoryjnych: projektor przez cały czas wyświetla refren, a organista/kantor widzi w podglądzie aktualną zwrotkę.

Konfiguracja:

1. W USTAWIENIA → Ogólne → "Kategoria psalmu responsoryjnego" wybierz kategorię z listy.
2. Kliknij ZAPISZ USTAWIENIA.

Działanie:

• Załaduj pieśń z wybranej kategorii → tryb psalm włącza się automatycznie
• Projektor: wyświetla tylko refreny (R). Nawigacja operatora nie zmienia obrazu projekcji
• Podgląd operatora: pokazuje aktualnie wybraną zwrotkę — kantor widzi, co czyta
• Kliknij slajd refrenu (R) → projektor aktualizuje wyświetlany refren
• Załaduj pieśń z innej kategorii → tryb psalm wyłącza się automatycznie

Prefiksy rozpoznawane jako refren: Refren: i Aklamacja: — oba traktowane identycznie (slajd wyświetlany na projektorze przez cały czas). Aklamacja postna Albo: bezpośrednio po refrenie jest scalana z nim w jeden slajd.

Czcionka

• Rodzina czcionki — lista czcionek zainstalowanych w systemie
• Rozmiar — suwak (piksele). Gdy włączone Automatyczne dopasowanie (USTAWIENIA → Ogólne), ta wartość staje się minimum
• Pogrubienie — checkbox
• Wyrównanie poziome: Wyśrodkuj / Lewo / Prawo
• Odstęp między wierszami — mnożnik (np. 1.35 = 35% więcej miejsca między liniami)
• Marginesy — poziome i pionowe (piksele); tekst odsunięty od krawędzi ekranu
• Wyrównanie pionowe: Góra / Środek / Dół

Kolory i tło

Kolor tekstu:

• Picker kolorów + szybkie presety (biały, kremowy, złoty, niebieski…)

Cień tekstu:

• Włącz / wyłącz — checkbox
• Rozmycie, głębokość, przezroczystość cienia

Kolor tła:

• Picker + presety (czarny, granatowy, ciemnoczerwony…)

Gradient tła:

• Włącz / wyłącz — checkbox
• Typ: Liniowy / Radialny
• Kolor 1 i Kolor 2 — pickery
• Kąt gradientu (0–360°)

Obraz tła:

• Kliknij PRZEGLĄDAJ → wskaż plik JPG, PNG lub BMP
• Suwak krycia (0–100%) — reguluje jak bardzo obraz przebija przez kolor/gradient tła
• Kliknij ✕ → usuń obraz tła

Tło per typ zwrotki

Możesz ustawić różne tło dla każdego typu zwrotki — zwrotki, refrenu i bridge'u. Dzięki temu np. refren wyróżnia się kolorem od zwrotek, co ułatwia kantorom i wiernym orientację podczas nabożeństwa.

W zakładce WYGLĄD → sekcja Tło per zwrotka:

• Włącz checkbox "Różne tło dla typów zwrotek"
• Dla każdego z trzech typów (Zwrotka / Refren / Bridge) ustaw kolor tła niezależnie
• Ustawienia tła per zwrotka nakładają się na globalne tło — gdy slajd danego typu jest aktywny, kolor globalny jest zastępowany

Konfiguracja skrótów

Otwórz okno konfiguracji skrótów: F1 lub przycisk SKRÓTY KLAWIATUROWE w zakładce USTAWIENIA.

• Kliknij pole przy akcji → naciśnij klawisz → wyświetla się nazwa (np. "Ctrl+F", "PageDown")
• Wyczyść skrót: naciśnij Esc, Backspace lub Delete w polu skrótu
• Litery A–Z automatycznie dostają prefiks Ctrl+
• Klawisze F1–F12, strzałki, PageUp/PageDown mogą działać bez modyfikatora
• Przywróć domyślne — reset wszystkich skrótów do ustawień fabrycznych
• Ctrl+S lub przycisk ZAPISZ — zatwierdza konfigurację

Obsługiwane formaty

Kroki importu pieśni:

1. Wybierz format z listy (OpenLP SQLite / OpenLP XML / OpenSong Folder / OpenSong XML).
2. Kliknij PRZEGLĄDAJ — wskaż plik lub katalog.
3. Zaznacz opcje: "Importuj kategorie" (tworzy brakujące kategorie) i/lub "Nadpisuj istniejące" (zastępuje pieśni po tytule).
4. Kliknij PODGLĄD — zobaczysz podsumowanie przed importem.
5. Kliknij IMPORTUJ — pasek postępu + log w czasie rzeczywistym.

Znaczniki w logu: ✓ zielony = sukces; ✗ czerwony = błąd; • szary = pominięto (duplikat).

Import zestawów .osz

Plik .osz to format zestawów nabożeństwa z OpenLP — archiwum ZIP zawierające pieśni i kolejność. Cantio importuje je jako gotowe zestawy.

1. W zakładce USTAWIENIA przewiń do sekcji Import zestawów OSZ.
2. Wybierz grupę docelową (np. "Niedziela") lub pozostaw "bez grupy".
3. Kliknij IMPORTUJ OSZ → wybierz jeden lub kilka plików .osz.
4. Zestawy pojawią się natychmiast w wyszukiwarce zestawów (popup ⊞ Otwórz).

Psalmy responsoryjne

Cantio zawiera wbudowany zestaw 817 psalmów responsoryjnych — cykle A, B, C oraz uroczystości. Możesz je załadować jednym kliknięciem bez żadnych zewnętrznych plików.

1. Przejdź do zakładki USTAWIENIA → sekcja PSALMY RESPONSORYJNE.
2. Kliknij Wczytaj psalmy responsoryjne.
3. Program załaduje 817 psalmów do kategorii "Psalmy responsoryjne".

Po załadowaniu ustaw tę kategorię jako Kategorię psalmu responsoryjnego w USTAWIENIA → Ogólne, żeby włączyć tryb psalm.

Sprawdzanie i instalacja aktualizacji

Zakładka O PROGRAMIE wyświetla bieżącą wersję i umożliwia aktualizację bez wychodzenia z programu:

1. Kliknij Sprawdź aktualizacje — program odpytuje GitHub Releases.
2. Jeśli dostępna jest nowa wersja: pojawia się jej numer, lista zmian (changelog) i przycisk Zainstaluj aktualizację.
3. Kliknij Zainstaluj aktualizację — instalator pobiera się z paskiem postępu.
4. Po pobraniu instalator uruchamia się automatycznie, Cantio zamyka się — wystarczy kliknąć "Dalej" w kreatorze.